Rozstrzelana nauczycielka

W okresie międzywojennym wielu polskich działaczy zasłynęło z pracy edukacyjnej. Na polu regionalnym taką osobą była Edyta Gertruda Czoskówna, która urodziła się 16 października 1913 r., 95 lat temu. Miejscem narodzin pani Edyty był Starogard Gdański, a jej rodzice nosili imiona: Augustyn i Salomea.

W wieku 7 lat Czoskówna, wraz z rodziną, zmieniła wyznanie z ewangelickiego na katolickie. Jej ojciec pracował w służbie celnej, dlatego często zmieniali oni miejsce zamieszkania. Zanim przyszła nauczycielka osiadła w 1927 r. w Tczewie, wcześniej przebywała w Wejherowie.

Działaczka ZHP i „Gedanii”
W naszym mieście - razem z rodziną - mieszkała przy obecnej ul. Królowej Jadwigi 2. Chodziła do tutejszego Gimnazjum Żeńskiego, które ukończyła w 1932 r. Wtedy wybrała drogę nauczycielską, rozpoczynając kształcenie w Seminarium Nauczycielskim w Poznaniu. Nauka tam trwała cztery lata. Dostając dyplom nauczyciela Edyta Czoskówna postanowiła wrócić do Tczewa. Podjęła pracę w pobliskiej placówce Macierzy Szkolnej, która znajdowała się w Szymankowie. Ówczesnym dyrektorem tej prywatnej szkoły był Franciszek Preuhs.
Miała ona polski charakter.
Jednak według prawa Wolnego Miasta Gdańska, a takie obowiązywało w Szymankowie, gdyż znajdowało się na jego terenie, liczba uczęszczających musiała być odpowiednia. Aby temu sprostać specjalnie werbowano młodzież z Malborka, Nowego Stawu, Nowego Dworu i Tczewa. Czoskówna pracując na terenie Wolnego Miasta Gdańska udzielała się jednocześnie w tamtejszych, polonijnych organizacjach. Należała m.in. do Chorągwi Gdańskiej Związku Harcerstwa Polskiego, Klubu Sportowego „Gedania” i Organizacji Przysposobienia Wojskowego Kobiet.

Aresztowana przez hitlerowców
Poza działalnością edukacyjną Edyta Czoskówna włączyła się również w nurt sportowy. Do jej zasług należy zaliczyć wzmożenie działalności sekcji piłki ręcznej przy klubie „Gedania”. Z racji dokonań Czoskówna wystąpiła podczas defilady w czasie Dnia Wychowania Fizycznego Młodzieży, który miał miejsce 11 września 1938 r. w Gdańsku.
Pani Edyta mieszkała w Tczewie aż do wybuchu II wojny światowej. Nigdy nie założyła rodziny, poświęcając się pracy obywatelskiej. Po ataku wojsk niemieckich na Szymankowo zmuszona została do porzucenia pracy. Jako działaczka polonijna w Wolnym Mieście Gdańsk ewakuowała się przed wchodzącymi do miasta żołnierzami hitlerowskimi. Nie mając jednak gdzie się podziać wróciła do Tczewa. Tutaj została aresztowana w październiku 1939 r. Wraz ze wszystkimi polskimi działaczami osadzono ją w koszarach wojskowych. Na krótki okres, za wstawiennictwem rodziny, wypuszczono Czoskównę, lecz ponownie została aresztowana 17 listopada 1939 r.

Rozstrzelana w Lesie Szpęgawskim
Nauczycielkę z Szymankowa przewieziono do Gniewu, a następnie do gdańskiego Nowego Portu, tam bowiem znajdował się obóz przejściowy. 24 listopada 1939 r. hitlerowcy zamordowali Edytę Gertrudę Czoskówną w Lesie Szpęgawskim. Jeden z żołnierzy wspomniał, iż polska nauczycielka tuż przed strzałem wykrzyczała słowa: „Jeszcze Polska nie zginęła”. Obecnie jej imieniem nazwano szkołę podstawową w Szymankowie.


Na podstawie: R. Szwoch, Słownik biograficzny Kociewia, t. 1, Starogard Gdański 2005.