Pierwszy obejmował wystawy sztuki polskiej, a drugi to działalność teatralna.
Sztuki: Bałuckiego, Grzymały – Siedleckiego… Wystąpił Ludwik Solski
W ramach tej ostatniej w roku 1929 zorganizowano trzy przedstawienia teatralne: poznański Teatr Nowy zaprezentował komedie Michała Bałuckiego „Grube ryby” oraz Józefa Blizińskiego „Pan Damazy”, a Koło Miłośników Sceny wystawiło siłami amatorskimi[1] sztukę Adama Grzymały-Siedleckiego „Spadkobierca”. Natomiast w roku 1930 były to już cztery przedstawienia teatralne. Trzy z nich przedstawił Teatr Polski w Bydgoszczy. Były to: Jana Krupskiego „Szopka krakowska”, Aleksandra Fredry „Pan Jowialski” (z gościnnym występem Ludwika Solskiego) oraz Jana Nepomucena Kamińskiego „Krakowiacy i Górale”. Natomiast w wykonaniu już nie zawodowym Koło Miłośników Sceny zaprezentowało sztukę Tadeusza Rittnera „Głupi Jakub”.
Dzieła: Juliana Fałata, Leona Wyczółkowskiego, Teodora Axentowicza, Jana Wojnarskiego, Jacaka Malczewskiego, Wojciecha Kossaka…
Podejmowano również działania służące prezentowaniu wystaw sztuki polskiej. Latem 1923 r. na posiedzeniu Wydziału Artystycznego, w którego składzie znalazło się też dwóch plastyków (obywateli WMG): grafik Stanisław Brzęczkowski (1897-1955) i marynista Marian Mokwa (1889-1987), podjęto inicjatywę sprowadzenia do Gdańska reprezentatywnej ekspozycji malarstwa współczesnego.[2] W tym celu nawiązano kontakt z krakowskim Związkiem Artystów Polskich, który skupiał najwybitniejszych ówczesnych twórców o nie kwestionowanej renomie. Już w pierwszych dniach grudnia przybył do Gdańska sekretarz ZAP W. Podworski przywożąc pierwszą partię przygotowanych na wystawę dzieł (m.in. akwarele Juliana Fałata, obrazy Leona Wyczółkowskiego oraz Teodora Axentowicza, a także grafiki Jana Wojnarskiego). Na wystawie znalazły się też m.in. dzieła: Jacaka Malczewskiego, Wojciecha Kossaka, Piotra Stachiewicza oraz Stanisława Fabijańskiego. Uroczystego otwarcia „Wystawy artystów malarzy z Krakowa” w hotelu „Continental” dokonał 3 lutego 1924 r. prezes Towarzystwa dr Jan Pomierski.
W Wielkim Refektarzy Muzeum Miejskiego prezentacja „Polski krajobraz i lud”
Natomiast w roku 1930 w gmachu Muzeum Miejskiego w Gdańsku (Stadtmuseum) pokazano wystawę „Polski krajobraz i lud”[3]. Zaowocowała ona wydanym przez Towarzystwo obszernym katalogiem-informatorem „Wystawa sztuki polskiej”. Oprócz wykazu eksponowanych dzieł i notek biograficznych twórców zawierał on także esej autorstwa komisarza wystawy i jednocześnie prezesa Towarzystwa Szerzenia Sztuki Polskiej na Obczyźnie doc. dr Mieczysława Tretera[4] „O sztuce polskiej” oraz 24 rotograwiurowe reprodukcje najciekawszych obrazów. Ukazał się on na czas w dwóch wersjach językowych, co oczywiście miało w Gdańsku ogromne znaczenie.[5] Wystawa miała się stać przełomowym wydarzeniem w kontaktach kulturalnych Polski i WMG. Wernisaż wystawy odbył się 27 kwietnia 1930 r. w Wielkim Refektarzu wspomnianego już Muzeum Miejskiego, które mieściło się w gmachu pofranciszkańskiego klasztoru przy kościele św. Trójcy (obecnie siedziba Muzeum Narodowego w Gdańsku). Miała ona w zamyśle w sposób reprezentatywny zaprezentować osiągnięcia plastyki polskiej lat 20. i 30. przy uwzględnieniu ograniczeń wynikających z „tematyczności” tej wystawy. Jej trzon stanowiła kolekcja 170 obrazów i grafik twórców ówcześnie żyjących i tworzących w Polsce. Wyjątek uczyniono dla dwóch niedawno zmarłych artystów; Juliana Fałata (zm. w 1929 r.) i Stanisława Noakowskiego (zm. w 1928 r.). Przy czym twórczość Fałata reprezentowały trzy akwarele: „Widok z Bystrej”, „Odpoczynek” oraz „Motyw z Torunia”. Natomiast najszerzej zaprezentowano twórczość Leona Wyczółkowskiego na co złożyło się 15 akwarel i rysunków oraz 15 grafik, także o tematyce gdańskiej. Dopełnieniem ekspozycji w Wielkim Refektarzu były cztery mniejsze wystawy: dawnego drzeworytu ludowego, książek i opraw artystycznych, kilimów oraz podhalańskiej rzeźby w drewnie. Wystawa spotkała się z życzliwym przyjęciem ze strony krytyki (również niemieckiej) i cieszyła się dużym zainteresowaniem publiczności, która mogła ją odwiedzać przez trzy tygodnie.
„Goethe i Polska” – wystawa i wykład w Danziger Hof
Doskonałym posunięciem marketingowym Towarzystwa, przy wsparciu Towarzystwa Szerzenia Sztuki Polskiej na Obczyźnie, było wzięcie udziału w niemieckiej wystawie „Goethe und der Osten”[6]. Miała ona również miejsce w salach Muzeum Miejskiego przy ul. Rzeźnickiej (Fleischergasse) 25. W jej ramach zorganizowano dział „Goethe i Polska”. Został on w całości powierzony stronie polskiej, a w jego przygotowanie zaangażowali się: Adam Czartkowski (TPNiS) oraz Mieczysław Treter (TSSPO).[7] Udało im się uzyskać pomoc kilkunastu muzeów, archiwów i bibliotek polskich i w efekcie we wspomnianym dziale zgromadzono wiele cennych eksponatów związanych z postacią wybitnego niemieckiego romantyka i recepcją jego dzieł w Polsce jak chociażby dwa nieznane naukowej literaturze niemieckiej oryginalne listy Goethego. Przy czym wiele poloniców znalazło się też w innym dziale wystawy, a mianowicie fragmencie poświęconym związkom Goethego z Danielem Chodowieckim[8]. Natomiast profesor filologii niemieckiej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie dr Spiridion Wukadinović wygłosił, piękną, klasyczną niemczyzną, 4 października 1930 r. w sali hotelu „Danziger Hof” wykład „Goethe und Polen”. Przybyli nań licznie przedstawiciele gdańskiej kultury i nauki, a także Komisarz Generalny RP w Gdańsku minister dr Henryk Strasburger oraz Wysoki Komisarz Ligi Narodów hrabia Manfred Gravina. Wykład profesora Wukadinivića został następnie wydany staraniem Towarzystwa w pięknej szacie graficznej (zajęła się tym Drukarnia Narodowa w Krakowie).
Malarstwo Jana, Adama i Tadeusza Styków. Na wernisaż swoich prac przyjechał Wojciech Kossak
Warto też wspomnieć o odbywającej się pod auspicjami Towarzystwa wystawie twórczości malarskiej Jana, Adama i Tadeusza Styków, którą wziął pod swoją opiekę dr Stefan Hański. Prezentowano ją wcześniej w warszawskiej „Zachęcie”, a także kilku innych miastach. Wernisaż wystawy miał miejsce 21 czerwca 1931 r. w salach hotelu „Continental”.
Kolejną ważną wystawę zorganizowano w sali konferencyjnej gmachu byłej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych[9]. Pokazano na niej kilkadziesiąt dzieł Wojciecha Kossaka (1856-1942) m.in.: „Szarżę pod Rokitną”, „Przegląd kawalerii w Krakowie 6 października 1933 roku”, „Portret gen. Carton de Wiarta”. Na wystawie znalazło się też płótno Jerzego Kossaka „Dzień 6 sierpnia 1914 roku” przedstawiające wymarsz I Brygady Legionów. Otwarcie wystawy miało miejsce 2 lutego 1935 r.,. Artysta, pomimo sędziwego już wieku, przyjechał na nie kierowanym przez siebie samochodem z Krakowa. Wystawę otworzył prezes Towarzystwa dr Marcin Dragan, a wśród zaproszonych gości znaleźli się m.in.: Wysoki Komisarz Ligi Narodów w Gdańsku Sean Lester, Komisarz Generalny RP minister dr Kazimierz Papée oraz przewodniczący Rady Portu i Dróg Wodnych dr Johan Nederbraght. W dwa dni po otwarciu wystawy w „Der Danziger Vorposten” ukazał się przychylny komentarz zwracający uwagę na narodowy charakter malarstwa Wojciecha Kossaka i „typowo polski” sposób malowania. Niestety nadchodzący okres nie sprzyjał już sztuce polskiej w Gdańsku i malował się w brunatnych barwach.
[1] przy udziale dwóch aktorów z Teatru Miejskiego w Bydgoszczy Władysława Stomy i Klary Sarneckiej.
2 Por. „Gdańskie Studia Muzealne 5” s. 67, Muzeum Narodowe w Gdańsku, Gdańsk 1989.
3 głównym organizatorem było Towarzystwem Szerzenia Sztuki Polskiej wśród Obcych w Warszawie. W tym kontekście jako anegdotę można przywołać fakt, że redakcja krakowskich „Sztuk Pięknych” doniesienia z Gdańska zamieszczała zarówno w Kronice krajowej, jak i wśród doniesień z zagranicy.
4 Mieczysław Treter (1883-1943) – historyk sztuki, wykładowca Politechniki Lwowskiej i Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, kustosz Muzeum Lubomirskich, dyrektor Państwowych Zbiorów Sztuki w Warszawie, współzałożyciel Instytut Propagandy Sztuki.
5 Por. „Sztuki Piękne”, R. 6, 1930 nr 7.
6 „Goethe i Wschód”
7 Por. „Rocznik Gdański”, T. IV/V, 1930/31.
8 Daniel Chodowiecki (1726-1801) – urodzony w Gdańsku malarz i rysownik, dyrektor Pruskiej Akademii Sztuki w Berlinie.
9 wówczas było to już tylko Gdańskie Biuro PKP
[1] przy udziale dwóch aktorów z Teatru Miejskiego w Bydgoszczy Władysława Stomy i Klary Sarneckiej.
[2] Por. „Gdańskie Studia Muzealne 5” s. 67, Muzeum Narodowe w Gdańsku, Gdańsk 1989.
[3] głównym organizatorem było Towarzystwem Szerzenia Sztuki Polskiej wśród Obcych w Warszawie. W tym kontekście jako anegdotę można przywołać fakt, że redakcja krakowskich „Sztuk Pięknych” doniesienia z Gdańska zamieszczała zarówno w Kronice krajowej, jak i wśród doniesień z zagranicy.
[4] Mieczysław Treter (1883-1943) – historyk sztuki, wykładowca Politechniki Lwowskiej i Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, kustosz Muzeum Lubomirskich, dyrektor Państwowych Zbiorów Sztuki w Warszawie, współzałożyciel Instytut Propagandy Sztuki.
[5] Por. „Sztuki Piękne”, R. 6, 1930 nr 7.
[6] „Goethe i Wschód”
[7] Por. „Rocznik Gdański”, T. IV/V, 1930/31.
[8] Daniel Chodowiecki (1726-1801) – urodzony w Gdańsku malarz i rysownik, dyrektor Pruskiej Akademii Sztuki w Berlinie.
[9] wówczas było to już tylko Gdańskie Biuro PKP
Napisz komentarz
Komentarze