W każdym gabinecie okulistycznym powinno znaleźć się narzędzie do badania ciśnienia wewnątrz oka pacjenta. Wyjaśniamy pokrótce, dlaczego przeprowadza się takie badania oraz jak działają współcześnie używane tonometry.
Ciśnienie śródgałkowe i sens jego badania
Inaczej zwane wewnątrzgałkowym, jest to po prostu ciśnienie wewnątrz gałki ocznej (IOP – intraocular pressure). Najczęściej podawana norma wynosi tu 10-21 mmHg, z pewną zmiennością osobniczą i dobową. Średnia wartość ok. 16 mmHg pozwala utrzymać optymalny kształt gałki ocznej. Ciśnienie to zależy od przepływu cieczy wodnistej, która wypełnia komorę przednią oka. Ciało szkliste, wypełniające większość objętości wewnątrz gałki ocznej, ma mniejsze znaczenie.
Często występującą i niebezpieczną chorobą oczu jest jaskra, która wynika wprost z nadciśnienia ocznego. Doprowadza ona do nieodwracalnej degeneracji nerwu wzrokowego i w konsekwencji do ślepoty. Często postępuje powoli, niemal niezauważalnie. Dlatego kontrolowanie ciśnienia śródgałkowego jest ważną profilaktyką u osób całkowicie zdrowych. Pozory mogą mylić, a odpowiednio wczesne wykrycie zwiększonego ciśnienia pozwala wdrożyć skuteczne leczenie.
Różne zasady działania i konstrukcje tonometrów
Gałka oczna jest elastyczną kulką, wypełnioną płynem. Istnieje kilka sposobów nieinwazyjnego pomiaru jej wewnętrznego ciśnienia. Za standardową uznaje się aplanacyjną metodę Goldmanna. Chodzi w niej o delikatne spłaszczenie fragmentu gałki o znanej powierzchni. Zadana w tym celu siła podzielona przez pole tej powierzchni jest w przybliżeniu równa ciśnieniu śródgałkowemu. Nacisk na znieczulone oko wywiera się za pomocą zdezynfekowanego pryzmatu, który załamuje światło w specjalny sposób. Za pomocą lampy szczelinowej lekarz obserwuje powierzchnię przylegania głowicy do gałki. Widać ją jako dwa półokręgi. Regulując tonometr, dobiera się siłę nacisku tak, aby półokręgi były dokładnie wyrównane. Wtedy na skali przyrządu odczytuje się pomiar ciśnienia.
Nieco rzadziej współcześnie jest używany tonometr Schiøtza. Za pomocą ciężarka odkształca on rogówkę, a wartość odkształcenia przelicza się na ciśnienie wg wartości z odpowiednich tabel.
Tonometry bezkontaktowe są wygodniejsze dla pacjentów. Działają one dzięki zmierzeniu reakcji oka na skalibrowany podmuch powietrza. Stąd zwyczajowa nazwa „air puff". Problemem we wszystkich typach tonometrów jest grubość i sztywność naciskanej rogówki. Stawia ona dodatkowy opór poza ciśnieniem śródgałkowym, zaburzając pomiar. Dlatego najlepsze z tonerów, zwłaszcza tych bezkontaktowych, posiadają również pachymetr. Jest to urządzenie do pomiaru grubości rogówki, co pozwala korygować wynik IOP.
Tonometr to ważne urządzenie w diagnostyce oraz profilaktyce chorób oczu. Niezastąpiony w zwalczaniu jaskry, powinien znaleźć się w każdym gabinecie okulistycznym.
