Kościół św. Mikołaja w Gniewie - chrześcijańska świątynia z XIII wieku

Pierwsze wzmianki o budowli, ówcześnie drewnianej, pochodzą z drugiej połowy XIII wieku. Murowane początki świątyni odnotowane są na początku XIV wieku. Prawdopodobnie ok. 100 lat później zakończono budowę kościoła, wieńcząc go wieżą. Historycy architektury wskazują, że podobne religijne budowle znajdują się w Piasecznie i Starogardzie Gdańskim.

Neogotycki wystrój
Wojny XVII wieku spowodowały częściowe zniszczenia świątyni. W takim stanie, jedna z najstarszych obecnie budowli gniewskich przetrwała XVIII wiek. Na początku XIX stulecia dokonano drobnych prac naprawczych. Jednak dopiero w latach 70. XIX wieku rozpoczęto generalny remont świątyni. W owym czasie administratorem parafii był ks. Benon Kursikowski. Zdecydowano się wtedy na neogotycki wystrój kościoła, który z małymi zmianami przetrwał do dzisiaj. Kolejne prace miały miejsce w latach 1932 i 1945 r.
Obecnie kościół Św. Mikołaja jest trójnawową świątynią z dobudowanym od strony wschodniej pomieszczeniem służącym za zakrystię. Wieża kościoła znajduje się bezpośrednio nad nawą środkową. W czasach średniowiecznych i nowożytnych była z pewnością mniejsza. Kolejne piętra wieży powstały dopiero w XIX wieku. Bardzo ciekawym elementem jest tu gwiaździste sklepienie prezbiterium z widocznymi żebrami i wspornikami o kształtach kobiecych i męskich głów.

Wspaniałe obrazy
Z najważniejszych zabytków gniewskiej świątyni na wymienienie zasługują ołtarze. Te pierwsze pochodzą z XVII, XVIII oraz XIX wieku. Główny ołtarz postawiono w latach 80. XIX stulecia.
W nawach bocznych obecnie stoją cztery ołtarze, wcześniej było ich sześć. Najstarszy z nich pochodzi z pierwszej połowy XVII wieku i poświęcony jest św. Stanisławowi Kostce. Historycy sztuki dopatrują się w nim elementów późnego renesansu. Poza nim, w nawach bocznych, można ujrzeć ołtarze ku czci św. Mikołaja, św. Józefa oraz Matki Boskiej Różańcowej. Poza tym, ołtarze w kościele św. Mikołaja znajdują się w kaplicach św. Anny i św. Katarzyny.
Będąc w gniewskiej świątyni warto również zwrócić uwagę na obrazy wiszące na ścianach. W prezbiterium nad stallami wisi scena Zwiastowania, która powstała prawdopodobnie w połowie XVII wieku. Po drugiej stronie wisi obraz z okresu baroku, który przedstawia Przemienienie Pańskie.

Ambona i czterech świętych
Ciekawym elementem kościoła jest ambona pochodząca z lat 1880 – 1885. Została upiększona postaciami świętych: Hieronima, Ambrożego, Grzegorza i Augustyna. Wybranie tych osób nie jest przypadkowe, gdyż wszyscy oni byli Doktorami Kościoła. Umieszczenie ich przedstawień jako elementu ambony miało przekonać wiernych do treści głoszonych kazań.
Jak przystało na miejską parafię, od czasów nowożytnych znajdowały się w tutejszym kościele organy. Te najstarsze nie zachowały się do współczesności. Obecne pochodzą z 1846 r.
Monstrancja i kadzielnica
Jeżeli chodzi o zabytki ruchome, to dziełem na skalę całego Pomorza jest monstrancja wykonana przez gdańskiego złotnika – Krystiana Schuberta II w 1699 r. Na wymienienie zasługuje także kadzielnica z 1764 r.


Na podstawie: „Dzieje miasta Gniewu do 1939 roku”, pod red. B. Śliwińskiego, Pelplin 1998.