* * *
„My, Polacy, jesteśmy narodem, który może utracić swoje terytorium nawet na 123 lata albo na sześć kolejnych lat, ale jesteśmy narodem, który nigdy nie odda swojej duszy. Możemy stracić terytorium, ale nigdy nie stracimy naszej ojczyzny” – powiedział Prezydent RP dr Karol Nawrocki, 17 września 2026.
Niemcy rozumieli w roku 1939, że Polakom – zwłaszcza nauczycielom i księżom - nie da się odebrać duszy, więc postanowili ich zabić. Ofiarą zbrodniczych działań, nazywanych dziś Niemiecką Zbrodnią Pomorską 1939, padło około 30 tysięcy Polek i Polaków, z blisko czterystu miejscowości województwa pomorskiego. Krwawą daninę złożyli Ojczyźnie nauczyciele. W czasie wojny Niemcy zamordowali na Pomorzu prawie 1.400 nauczycieli, ponad 22% zatrudnionych w województwie pomorskim! Dwie trzecie z nich zostało zamordowanych już jesienią 1939, w wyniku niemieckiej zbrodni pomorskiej. Byli bici i torturowani. Nauczycieli z Bydgoszczy kłuto widłami, nauczycieli z Rypina szczuto psami i wbijano im gwoździe w plecy, a krzyczącym z bólu zalewano usta gipsem. W starogardzkim więzieniu polskie nauczycielki zmuszano do picia alkoholu i zdejmowania odzieży, a gdy odmawiały, bito je i gwałcono. Następnego dnia wywożono je ciężarówkami na śmierć do Lasu Szpęgawskiego. Wieczna hańba mordercom!
Nauczycielki i Nauczyciele polscy z Pomorza! Przysięgamy Wam wieczną pamięć słowami wieszcza Adama Mickiewicza: „Jeśli zapomnę o Nich, Ty – Boże na Niebie, zapomnij o mnie”. Nie zapomnimy o Was! Stańcie do apelu!
Las Piaśnicki! Kaliska koło Kartuz! Kaliska koło Starogardu! Graniczna Wieś! Tczew! Skarszewy! Las Szpęgawski! Wola! Zajączek! Frąca! Osiek! Rudzki Most! Radzim! Mniszek! Karolewo! Paterek! Koronowo! Bydgoszcz! Fordon! Klamry! Barbarka! Inowrocław! Łopatki! Rypin! Skrwilno!
Nauczyciele zamordowani w tych miejscach, stańcie do apelu!
Rankiem 1 września 1939 Niemcy aresztowali w kościele, przed wizerunkiem Matki Bożej Trąbkowskiej, kierowniczkę szkoły polskiej Macierzy Szkolnej w Trąbkach Wielkich, Kunegundę Pawłowską. Więzienie w Gdańsku, piekło KL Ravensbrück, Bergen Belsen. Spoczęła anonimowo w zbiorowym dole śmierci.
2 września 1939 w Maleninie gmina Miłobądz esesmani zatrzymali kierownika szkoły powszechnej Jana Trokę i nauczyciela Józefa Kleinę. Zamordowali ich w Lesie Szpęgawskim.
5 września zamordowali w Bydgoszczy Edmunda Fiebiga, nauczyciela Gimnazjum Humanistycznego.
10 września zamordowali nauczyciela Szkoły Powszechnej nr 8 w Gdyni Wojciecha Rogosia.
14 września w Lesie Bilowskim pod Kartuzami zamordowali nauczyciela Roberta Gransickiego.
30 września pod Mniszkiem zamordowali Michała Skrzypczaka, nauczyciela z Nowego.
2 października w Lesie Szpęgawskim zamordowali Zofię Szymańską, nauczycielkę z Olpucha.
16 października w Radzimiu zamordowali nauczyciela Gimnazjum w Tucholi Waleriana Gussa.
20 października w koszarach tczewskich umierali nauczyciele Collegium Marianum: ks. Paweł Kirstein, ks. Paweł Kurowski, ks. Jan Zaremba.
20 października był upiorny dla nauczycieli. Po nocy w starogardzkim więzieniu, głodni, pobici, krwawiący, umierali od kul morderców w Lesie Szpęgawskim: ks. Leon Heyke – katecheta, nauczyciel romanista w Liceum w Kościerzynie. Alojzy Bączkowski z Bartla Wielkiego, Edmund Beim z Kłanin, Jan Bojanowski z Zelgoszczy, Jan Ciecholewski z Linowca. Teofil Czapiewski z Kokoszkowów, Walenty Gawroński z Grabowca, Alfons Gołuński i Leon Meloch z Wysokiej, Edmund Gołuński z Głuchego, Franciszek Gracz z Wielbrandowa, Paweł Grzonka z Leśnej Jani, Klemens Gardzielewski, Bronisław Knitter i Teofil Marach ze Skórcza, Władysław Kuczkowski i Feliks Szczepański ze Zblewa, Jan Małkiewicz i Jan Szwoch z Radziejewa, Antoni Masztelarz z Wilczych Błot, Franciszek Miller, Jan Porankiewicz i Paweł Włoch z Lubichowa, Alfons Myszkier z Grabowca, inspektor szkolny Julian Odya, Marian Oelberg z Lalkowych, Ignacy Paszkowiak z Zielonej Góry, Paweł Piekarski i Franciszek Wyżlic z Pinczyna, Franciszek Sagan z Wdy, Władysław Szablewski z Zimnych Zdrojów, Tomasz Szczech ze Smolnik, Adolf Szykowski z Rynkówki, Marian Trocha z Karolewa, Leon Wieczorek z Borzechowa, Brunon Wittstock z Lisówka, Jan Wróblewski z Koteż, Alojzy Wysocki z Osówka, Władysław Wysocki z Janowa.
Na skarszewskim kirkucie Niemcy zamordowali nauczycieli Kiliana Klamanna z Nowej Kiszewy, Walentego Sarnowskiego z Bartoszego Lasu, Feliksa Stosika z Bożegopola Królewskiego, Pawła Wodkowskiego ze Starego Bukowca.
21 października w lesie Zajączek zamordowali Józefa Przewrockiego, nauczyciela z Wolentala.
21 października pod Mniszkiem zamordowali Pawła Pudełko, nauczyciela Gimnazjum w Świeciu.
25 października w Lesie Szpęgawskim umierał nauczyciel Collegium Marianum ks. Jan Bogdański.
27 października w lesie Zajączek zamordowali Jana Kurowskiego, harcerza, nauczyciela z Czarnegolasu. Na żwirowni w Łopatkach umierał ks. katecheta Gimnazjum w Wąbrzeźnie Jan Kazimierz Brejski.
29 października pod Mniszkiem zamordowali kierownika szkoły w Bochlinie Jana Karpusa i kierownika szkoły w Trylu Leona Noryskiewicza. Dzień później nauczyciela Łucjana Makiełłę.
31 października w lesie Barbarka pod Toruniem zamordowali Stanisławę Jaworską, nauczycielkę i harcerkę z Torunia. Jana Monarskiego, kierownika i nauczyciela szkoły w Grzywnie.
31 października pod Mniszkiem zamordowali kierownika szkoły Pieniążkowie Kazimierza Lietza i kierownika szkoły w Zdrojewie Wacława Miszewskiego. Tydzień później kierownika szkoły w Czerwińsku Jana Kosznickiego.
W dzień Wszystkich Świętych zamordowali w fordońskiej Dolinie Śmierci Władysława Bielińskiego, nauczyciela i kierownika szkoły w Wiągu, powiat świecki. Medarda Męczykowskiego i Antoniego Olejnika – nauczycieli Gimnazjum Matematczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy. Czesława Lorkowskiego – kierownika Szkoły Powszechnej im. Stefana Batorego w Bydgoszczy. Stefana Balcera – kierownika Szkoły Powszechnej im. Stefana Czarnieckiego w Bydgoszczy. Mariana Jurka – nauczyciela Szkoły Powszechnej im. Królowej Jadwigi w Bydgoszczy. Alojzego Kaźmierczaka – nauczyciela Szkoły Przemysłowej w w Bydgoszczy.
8 listopada w Lesie Piaśnickim zamordowali Teofila Bochentyna, nauczyciela szkół wejherowskich.
9 listopada w lesie koło Górnej Grupy umierał Jan Kosznicki z Czerwińska, gmina Smętowo Graniczne, nauczyciel, kierownik szkoły.
11 listopada w Cytadeli grudziądzkiej umierał ks. Jan Klunder, nauczyciel Collegium Marianum.
11 listopada w Lesie Piaśnickim umierał Tadeusz Zalewski, kierownik Gimnazjum Mechanicznego w Gdyni. Umierała błogosławiona siostra Alicja Kotowska ze zgromadzeni sióstr zmartwychwstanek, harcerka, nauczycielka i dyrektorka Seminarium Nauczycielskiego w Wejherowie. Kazimierz Sołtysik, nauczyciel szkoły Macierzy Szkolnej w Gdańsku. Ferdynand Śliwa, nauczyciela Gimnazjum Macierzy Szkolnej w Gdańsku. Siostry Stanisława i Kazimiera Panek, nauczycielki Liceum Pedagogicznego w Wejherowie. Ks. Józef Mówiński, katecheta w Szkole Powszechnej nr 3 w Gdyni. Jan Edmund Duszyński, kierownik Szkoły Powszechnej w Dębogórzu. Kazimiera Ottowska, kierowniczka Gimnazjum Żeńskiego w Gdyni. Leon Effenberg, nauczyciel Szkoly Powszechnej Nr 11 w Gdyni. Aleksander Szulc, kierownik Liceum Handlowego w Gdyni. Tadeusz Zalewski, kierownik Szkoły rzemieślniczo-Przemysłowej w Gdyni.
13 listopada pod Mniszkiem Niemcy zamordowali nauczyciela z Czapelki koło Świecia Romana Odojewskiego a dwa dni później inspektora szkolnego ze Świecia Dominika Sołtysika.
14 listopada w Lesie Piaśnickim Niemcy zamordowali nauczycieli Gimnazjum Ojców Jezuitów w Gdyni: o. Błażeja Blajera, o. Jana Brodowskiego, o. Czesława Głowę, o. Józefa Koneweckiego, o. Edmunda Ząbka.
24 listopada zamordowali w Lesie Szpęgawskim Edytę Czoskównę ze Szkoły Powszechnej w Szymankowie i Erwina Behrendta, polonistę z Gimnazjum Polskiego w Gdańsku.
Wzywamy Was – wszyscy wywołani i niewywołani, lecz obecni w naszych sercach i w modlitwie pomorscy nauczyciele – ofiary dzikiego bestialstwa, buty i nienawiści. Stańcie do Apelu!
Są wśród nas!
Napisz komentarz
Komentarze